Κυριακή 29 Νοεμβρίου 2009
Εγώ και το διαδίκτυο
Το διαδίκτυο (δ) στη δική μου ζωή μπήκε σχετικά νωρίς, από το 1992. Το θεώρησα εκπληκτικό και σχεδόν απίστευτο τότε το ότι μηχανές σαν το gopher «πήγαιναν» σε χιλιάδες server και σου έφερναν κομμάτια πληροφορίας που τους παράγγελνες. Εννοείται ότι οι ταχύτητες και το πλήθος των πληροφοριών τότε ήταν ασύγκριτα λιγότερα σε σχέση με σήμερα. Ο χώρος αυτός ο ηλεκτρονικός μου φάνηκε ξαφνικά τότε άπειρος και ίσως απειλητικός. Είχα μόλις διαβάσει τον Κυβερνομάντη αλλά δεν περίμενα να δω σε μία (μονόχρωμη τότε) οθόνη τον προάγγελο του «ηλεκτροσύμπαντος».
Σταδιακά, άρχισα να χρησιμοποιώ περισσότερο το δ παρά να αξιολογώ και να ζυγίζω το τεχνικό κομμάτι του. Ο χώρος δεν μίκρυνε, μάλλον μεγάλωσε, αλλά η γνώση του τον έκανε λιγότερο απειλητικό και φαντασιακά πιο μικρό κατά συνέπεια.
Κανείς πρέπει να είναι ενήμερος ωστόσο για το πόσο εύκολα κι απλά μπορεί να την πατήσει αναφορικά με την εγκυρότητα και αξιοπιστία των προσφερόμενων πληροφοριών, μα αυτό δεν συμβαίνει ούτως ή άλλως παντού; Εκτιμώ ότι ο μόνος τρόπος να αναπτυχθεί η κριτική ικανότητα και τα φίλτρα του χρήστη είναι η μεγιστοποίηση της χρήσης - κι ας την πατήσει μερικές φορές - ώστε να αποκτήσει εμπειρία. Όσοι λόγω τεχνο-φόβου ή λοιπών επιφυλάξεων απέφυγαν τη χρήση του δ είναι σήμερα και οι λιγότερο ικανοί να σταχυολογήσουν όσα τους φέρνει το Google, να διαβάσουν γοργά ένα άρθρο, να αποφύγουν το copy-paste που ξαφνικά πολλοί σαν παιδάκια που ανακάλυψαν τα σπίρτα έχουν αρχίσει να χρησιμοποιούν σε ανησυχητικά μεγάλο βαθμό.
Σταδιακά, άρχισα να χρησιμοποιώ περισσότερο το δ παρά να αξιολογώ και να ζυγίζω το τεχνικό κομμάτι του. Ο χώρος δεν μίκρυνε, μάλλον μεγάλωσε, αλλά η γνώση του τον έκανε λιγότερο απειλητικό και φαντασιακά πιο μικρό κατά συνέπεια.
Κανείς πρέπει να είναι ενήμερος ωστόσο για το πόσο εύκολα κι απλά μπορεί να την πατήσει αναφορικά με την εγκυρότητα και αξιοπιστία των προσφερόμενων πληροφοριών, μα αυτό δεν συμβαίνει ούτως ή άλλως παντού; Εκτιμώ ότι ο μόνος τρόπος να αναπτυχθεί η κριτική ικανότητα και τα φίλτρα του χρήστη είναι η μεγιστοποίηση της χρήσης - κι ας την πατήσει μερικές φορές - ώστε να αποκτήσει εμπειρία. Όσοι λόγω τεχνο-φόβου ή λοιπών επιφυλάξεων απέφυγαν τη χρήση του δ είναι σήμερα και οι λιγότερο ικανοί να σταχυολογήσουν όσα τους φέρνει το Google, να διαβάσουν γοργά ένα άρθρο, να αποφύγουν το copy-paste που ξαφνικά πολλοί σαν παιδάκια που ανακάλυψαν τα σπίρτα έχουν αρχίσει να χρησιμοποιούν σε ανησυχητικά μεγάλο βαθμό.
Σάββατο 28 Νοεμβρίου 2009
Επιχείρηση «Σωτηρία», υπό εμού
Ένας συριστικός ήχος διαπέρασε τα τοιχώματα του κρυογονικού θαλάμου, στην καρδιά του «HMS Beagle», κλάσης Cherokee, καθώς ο κεντρικός υπολογιστής ενεργοποιούσε εκτάκτως τη διαδικασία επαναφοράς πληρώματος. Μετά από δύο δεκαετίες σε ταχύτητα c 99%[1], οι φωτονικές μηχανές έπαψαν να λειτουργούν και τα ιοντικά φρένα ωθούσαν τεράστιους πίδακες ιόντων, ώστε το σκάφος να προσεγγίσει ομαλά το ηλιακό σύστημα και κατόπιν τη μητέρα Γη. Ο κυβερνήτης FitzRoy, ένας γερόλυκος του διαστήματος, έβηξε ξερά – σιχαινόταν τη γεύση της αμμωνίας που μερικά καταραμένα βακτήρια, καταφέρνοντας να διατηρούν ελάχιστο μεταβολισμό ακόμη και στον κρυοΰπνο, άφηναν στο στόμα. Βγήκε από την κάψουλά του με αργές κινήσεις προσπαθώντας να συνέλθει και παρακολουθώντας εναγωνίως τις άλλες δύο κάψουλες, αυτή του βιολόγου Charlie, ενός διδάκτορα του τμήματος εξωβιολογίας του ΜΙΤ και της νεαρής μηχανικού Alex να ακολουθούν την ίδια διεργασία.
- Καλημέρα και στους δυο, πέταξε αλαφιασμένα στους συντρόφους του. Σας έχω καλά και κακά νέα. Τα καλά νέα είναι πως πλησιάζουμε στο σπίτι και ο υπολογιστής ανέλαβε ήδη τα δέοντα. Τα κακά νέα είναι ότι η έκτακτη ενεργοποίηση του συστήματος, όπως ακούτε και από αυτή την καταραμένη σειρήνα, δείχνει ότι κάτι πάνω στο σκάφος δεν πήγε και πολύ καλά. Αυτή τη στιγμή περνάμε τα δαχτυλίδια του Κρόνου. Είναι και το πρώτο ουράνιο σώμα που πλησιάζουμε, μετά την επίσκεψή μας στον Albemarle C743. Εάν πηγαίνουμε καλά, δεν πρέπει να έχουμε πάνω από 7 ώρες μέχρι τη Γη. Επομένως, Alex, κάνε ένα γενικό τσεκ στο σκάφος για να βρούμε τι στα κομμάτια πήγε στραβά. Δεν θα ήθελα φτάνοντας μετά από όλο αυτό το δρόμο να σκάσουμε σαν καρπούζια στην επιφάνεια της Γης.
- Έγινε κυβερνήτα ανταπάντησε η μηχανικός που καταλάβαινε το σκάφος, αλλά σχεδόν και καθετί μηχανικό, πιο καλά ίσως από τους ανθρώπους. Προχωράω σε έλεγχο συστημάτων.
Άρχισε να τρεκλίζει, μουδιασμένη ακόμη από τον κρυοΰπνο, πάνω στο δαιδαλώδη διάδρομο 9 που οδηγούσε στο μηχανοστάσιο. Οι άλλοι δυο πήραν το διάδρομο 3 για το πιλοτήριο. Φτάνοντας εκεί, ο κυβερνήτης του Beagle έριξε μία βιαστική ματιά στα όργανα. Δεν αποκάλυπταν και πολλά για το τι δεν δούλεψε και προκάλεσε όλο το σαματά.
- Ανυπομονώ να στείλω τα νέα, εάν οι επικοινωνίες δουλεύουν. Θα σκεφτεί κανείς τι είναι μερικές ώρες νωρίτερα, έπειτα από σαράντα ολόκληρα χρόνια; Όμως, 27 νέα ακραιόφιλα[2] που μάλλον λύνουν το πρόβλημα σίτισης των 22 δισεκατομμυρίων δεν είναι και λίγο πράγμα – έτσι δεν είναι Charlie; Ίσως μας ετοιμάσουν καμιά μεγάλη υποδοχή. Κλείσε όμως τώρα αυτόν το διαολεμένο συναγερμό για να σκεφτούμε με την ησυχία μας.
- Αμέσως καπετάνιε, έκανε ο βιολόγος και χώθηκε σε μία κόχη της κεντρικής κονσόλας.
Γύρισε δύο διακόπτες και ο ήχος σταμάτησε. Τα ολογραφικά συστήματα προβολής κατάστασης πτήσης όμως, χόρευαν με κόκκινα χρώματα μπροστά τους, δείχνοντας ότι το σκαρί δεν ήταν και στα καλύτερά του.
- Νιώθω ότι καταφέραμε το πιο σημαντικό πράγμα στον κόσμο μας και ίσως σώσαμε τους περισσότερους ανθρώπους από όλους μαζί τους ήρωες της ιστορίας. Εάν βέβαια σώσουμε τους εαυτούς μας πρώτα, είπε ο Charlie.
Όπως και να ‘χει το πράμα, ας περιμένουμε τη Alex κάνοντας ένα τσιγάρο. Θέλω να διώξω την αμμωνία και την πρωινή αναπνοή 20 ετών από το στόμα. Ο FitzRoy και ο Charlie άρχισαν τη γνωστή ιεροτελεστία κάθε ταξιδιώτη που επανέρχεται από ένα μακρύ κρυοΰπνο: Έστριψαν από ένα τσιγάρο με Νικοτινάλγη φερμένη από τον Πήγασο 1Κ, την καλύτερη από τους γνωστούς κόσμους.
Στο μεταξύ, η Alex, αφού με τη βοήθεια της E.L.I.Z.A., της τεχνητής νοημοσύνης του σκάφους, ολοκλήρωσε τον έλεγχο συστημάτων, προχωρούσε σε έναν γρήγορο οπτικό έλεγχο, όταν παρατήρησε κάτι που την έκανε να παγώσει: Μία τεράστια τρύπα, σαν από διαρροή οξέος, είχε ανοίξει στην οροφή του μηχανοστασίου και ό,τι την είχε δημιουργήσει έκανε τη δουλειά του πια σε μία κονσόλα. Τι ήταν όμως ακριβώς; Πάνω από το μηχανοστάσιο βρισκόταν το αμπάρι διατήρησης εξωγήινων δειγμάτων. Ανέβηκε τη σκάλα που οδηγούσε στο αμπάρι. Τα πάντα ήταν σκοτεινά. Έριξε τη δέσμη του φακού πάνω στα δείγματα και εκείνη τη στιγμή ήξερε ότι έπρεπε να ενημερώσει αμέσως τον καπετάνιο – ή μάλλον καλύτερα τον Charlie.
- Το δείγμα υπ. αριθμόν 22, είπε με κομμένη φωνή στους συντρόφους της. Αυτό μας έχει κάνει όλη τη ζημιά. Κάτι σαν διαρροή – Charlie μπορείς να τσεκάρεις αυτό το υγρό που συνέλεξα; Πρέπει να είναι κάποιο οξύ και διέρρεε από το κάνιστρο του δείγματος .
Έτρεξαν γοργά στο εργαστήριο. Το ηλεκτρονικό μικροσκόπιο μπήκε σε λειτουργία. Στη συνήθη μεγέθυνση αποκάλυψε το ακραιόφιλο που είχε την ικανότητα να μεταβολίζει πετρώματα ηφαιστειακής σύνθεσης και να παράγει υδατανθρακικές ενώσεις, που με απλή σχετικά επεξεργασία μπορούσαν να καταναλωθούν από τον άνθρωπο. Μία απεριόριστη πηγή τροφής. Αλλά δεν ήταν αυτό που ενδιέφερε τους δύο επιστήμονες τώρα. Τα δάκτυλα του Charlie πάλευαν με τις ρυθμίσεις του οργάνου. Ανέβασε την κλίμακα μεγέθυνσης επί δύο. Τίποτα. Στη συνέχεια 10 τάξεις μεγέθους, ψάχνοντας για ίχνη ουσιών. Και πάλι τίποτα. Μετά γύρισε το κουμπί σχεδόν στο τέρμα, λίγο πριν το ατομικό επίπεδο. Και αυτό που έδειξε η τρισδιάστατη προβολή, ήταν κάτι που δεν είχαν αντικρίσει ποτέ ξανά ανθρώπινα μάτια. Σε μεγέθυνση 100 τάξεις μεγέθους περισσότερη από όση χρειάζονταν για να παρατηρήσουν το ίδιο το ακραιόφιλο, φάνηκαν μικροί οργανισμοί, όμοιοι με φυσικές νανομηχανές, που ήδη κατέτρωγαν με μηχανικό τρόπο την επιφάνεια του ειδικού τρυβλίου*. Το δείγμα υπ. αριθμόν 22 δεν ήταν ένας και μοναδικός οργανισμός, όπως όλα τα αρχικά τεστ έδειξαν, αλλά ένα συμβιωτικό βακτήριο. Το υπερανθεκτικό κάνιστρο φαίνεται είχε δημιουργήσει συνθήκες στις οποίες δεν μπορούσε να αντεπεξέλθει το ακραιόφιλο μεταβολίζοντας τις νανομηχανές και είχε επικρατήσει ο δεύτερος και τρομερός συμβιωτικός οργανισμός που κατέτρωγε κυριολεκτικά τα πάντα στο πέρασμά του. Αυτός δεν έπρεπε με τίποτα να φτάσει στην επιφάνεια της Γης. Έτρεξαν να μηνύσουν στο FitzRoy τα μαντάτα.
Η ομάδα έπρεπε πλέον να βρει λύση: Να σώσουν τις ζωές τους, όσα δείγματα μπορούσαν, εκτός βεβαίως από το διαβόητο δείγμα υπ. αριθμόν 22 και την ανθρωπότητα. Δεν τους έμεναν και πολλές ώρες ακόμη. Ο Μαγγελάνος 3, το GPS του σκάφους, ήδη είχε σήμα από 11 διαστημικούς σταθμούς και τους έδειχνε ότι απείχαν με την τρέχουσα ταχύτητα, μόλις 140 λεπτά από τη Γη. Τότε, ο καπετάνιος πήρε μία στρατηγική απόφαση. Ενημέρωσε τους άλλους δύο. Θα απενεργοποιούσαν τα ιοντικά φρένα. Θα άφηναν το σκάφος στην παρούσα ταχύτητα και με μία κίνηση σφεντόνας γύρω από τη Γη θα έστελναν το σκάφος κατευθείαν στον Ήλιο.
Η Alex ήδη έκανε τις απαραίτητες διορθώσεις. Οι άλλοι δύο πήγαν και πήραν με προσοχή από το αμπάρι δειγμάτων επτά δείγματα που έδειχναν να είναι καθαρά από τη μόλυνση. Ίσως έθεταν σε κίνδυνο σχεδόν κάθε κατασκευή στη Γη, αλλά τα οφέλη ήταν τεράστια. Στον πλανήτη, εδώ και πολλές δεκαετίες, μαίνονταν τρομερές εστίες σύγκρουσης με αφορμή τους φυσικούς πόρους. Η Γη δεν μπορούσε να θρέψει με αειφόρο τρόπο πάνω από έξι δισεκατομμύρια και οι άπληστοι κάτοικοί της, σαν μία τρομακτική μούχλα, είχαν ξεπεράσει αυτό το νούμερο κατά τέσσερις φορές σχεδόν. Ήταν άγνωστο τι θα ακολουθούσε.
- Είμαστε έτοιμοι, φώναξε η Alex.
- Εντάξει παιδιά, είπε ο FitzRoy. Καλύτερα να μπούμε τώρα. Δεν ξέρω πόσο θα αντέξει το εξωτερικό κέλυφος.
Ο Charlie ήδη είχε ρυθμίσει το χρόνο απελευθέρωσης των ακάτων διάσωσης. Σε καθεμιά μπήκε και ένα μέλος του πληρώματος, αφού μοίρασαν καλού κακού τα κάνιστρα δειγμάτων μεταξύ τους.
Τα υπόλοιπα 78 λεπτά κύλησαν με αγωνία. Ξαφνικά, οι μηχανισμοί απελευθέρωσης πυροδοτήθηκαν και οι τρεις άκατοι απελευθερώθηκαν πάνω από το υπέροχο γαλάζιο της Γης, ενώ το Beagle συνέχιζε την αυτοκαταστροφική τροχιά του γύρω από τον πλανήτη και τέρμα τον Ήλιο. Δεν το ήξεραν, αλλά και οι τρεις, σχεδόν ταυτόχρονα, ψιθύρισαν ένα πικρό αντίο στο σκάφος που γαλήνια τους αποχαιρετούσε στο μαύρο του διαστήματος.
Οι άκατοι δεν άργησαν να πλησιάσουν την επιφάνεια. Ο κυβερνήτης, από τη θυρίδα της δικής του έριξε μία τελευταία κλεφτή ματιά, ώστε να γνωρίζει πού στο καλό θα προσγειώνονταν ή προσθαλασσώνονταν. Μπόρεσε να αναγνωρίσει τη δυτική Σαχάρα, όπου ξημέρωνε σε λίγο. Ήξερε όμως, ότι όπου σχεδόν και να ήταν, οι δυνάμεις της Αμερικανικής Ομοσπονδίας θα τους έσωζαν.
Τα αλεξίπτωτα βγήκαν, μειώνοντας την ταχύτητά τους και οι άκατοι άγγιξαν απαλά την άμμο της ερήμου, όπως πράγματι είχε υπολογίσει ο κυβερνήτης. Άνοιξαν τις θυρίδες τους και μέσα στο σκοτάδι, με τη βοήθεια του αμυδρού φωτισμού των θαλαμίσκων και των φλας εντοπισμού, πήδηξαν στην επιφάνεια της μητέρας Γης, συγκινημένοι μετά από 40 τόσα χρόνια στο διάστημα. Ένα πολύ ψυχρό αεράκι φυσούσε φέρνοντας στα πρόσωπά τους κόκκους άμμου.
Μα πού βρίσκονταν ακριβώς; Ο FitzRoy έβγαλε το δικό του GPS που θα πρέπει να είχε μπει σε γήινη λειτουργία, λαμβάνοντας πλέον σήμα μόνο από τους δορυφόρους. Καμία ένδειξη. Το καταραμένο μηχάνημα βρήκε την ώρα να χαλάσει, σκέφτηκε. Ρώτησε τους άλλους δύο:
- Τι γράφουν τα δικά σας GPS; Το δικό μου τα ’παιξε.
Ο Charlie και η Alex έλεγξαν τα δικά τους. Καμία ένδειξη, επίσης. Μα πώς στο καλό μπορεί να συμβαίνει αυτό; θύμωσαν και αναρωτήθηκαν.
- Μήπως άλλαξαν τα συστήματα; ρώτησε ο καπετάνιος.
- Αδύνατον, του απάντησε η Alex. Είναι αναδρομικά συμβατά ακόμη από το Μαγγελάνο 1 και υπάρχει ειδική συνθήκη των τριών Ομοσπονδιών, Αμερικανικής, Ευρω-ρωσικής και Κινεζο-ασιατικής για αυτό το λόγο. Κι έπειτα, όπως θυμάστε πολύ καλά, στο σκάφος, το GPS σε διαστημική λειτουργία λειτουργούσε μια χαρά. Το GPS είναι φτιαγμένο για να δίνει στίγμα, ο κόσμος να χαλάσει.
Το ύφος της δεν επιδεχόταν αμφισβήτηση. Όμως, ήταν μυστήριο. Και πού στο καλό βρίσκονταν, ώστε να ειδοποιήσουν για τον ερχομό τους; Η έκτακτη κατάσταση δυστυχώς δεν τους είχε αφήσει να επικοινωνήσουν με τη βάση.
Το φως δυνάμωνε. Τότε, σήκωσαν αργά το βλέμμα τους από τις άχρηστες συσκευές τους και κοίταξαν γύρω τους. Ο ουρανός είχε ένα πένθιμο γκρι χρώμα. Η άμμος δεν ήταν ακριβώς χρυσαφιά, αλλά είχε μία σταχτί απόχρωση. Ο αέρας δεν έφερνε άμμο, αλλά θανατερή πυρηνική στάχτη.
Ώστε οι ηλίθιοι το έκαναν τελικά. Κανείς δεν επρόκειτο να τους περιμένει. Όλα είχαν πάει στο βρόντο. Οι ηλεκτρομαγνητικοί παλμοί* των εκρήξεων θα είχαν κάψει και τους γεωστατικούς δορυφόρους του Μαγγελάνου 3. Γι’ αυτό τα GPS σε επίγεια λειτουργία δεν έδειχναν τίποτα. Οι μακρινοί διαστημικοί σταθμοί, από την άλλη, συνέχιζαν να δίνουν σήμα στο ηλιακό σύστημα, όσο οι μπαταρίες τους κρατούσαν, παρατημένοι και ανεπηρέαστοι από το ηλεκτροστατικό σοκ, κουβαλώντας μέσα τους ανθρώπινες μούμιες, εσαεί.
Οι τρεις τελευταίοι μελλοθάνατοι της ανθρωπότητας άφησαν τα κάνιστρα να πέσουν στη μολυσμένη άμμο.
Στο μυαλό της Alex αντηχούσε ακόμη η τελευταία φράση της: Ο κόσμος να χαλάσει… Πόσο τραγικά είχε πέσει έξω. Κοίταξε μία τελευταία φορά το GPS και άρχισε να κλαίει.
[1] C είναι η ταχύτητα του φωτός
[2] Ακραιόφιλο (extremophile): Οργανισμός που καταφέρνει να επιβιώνει σε ακραίες συνθήκες θερμοκρασίας ή πίεσης, ραδιενέργειας, χημικές, κτλ.
* Ειδικό σκεύος από γυαλί ή πλαστικό, στο οποίο αναπτύσσονται μικροοργανισμοί.
* Ηλεκτρομαγνητικός Παλμός (Electromagnetic Pulse – EMP): Ένα πολύ ισχυρό ηλεκτρομαγνητικό κύμα που εκπέμπεται σε πυρηνικές εκρήξεις και μπορεί να καταστρέψει ευαίσθητα κυκλώματα και ηλεκτρονικές συσκευές.
- Καλημέρα και στους δυο, πέταξε αλαφιασμένα στους συντρόφους του. Σας έχω καλά και κακά νέα. Τα καλά νέα είναι πως πλησιάζουμε στο σπίτι και ο υπολογιστής ανέλαβε ήδη τα δέοντα. Τα κακά νέα είναι ότι η έκτακτη ενεργοποίηση του συστήματος, όπως ακούτε και από αυτή την καταραμένη σειρήνα, δείχνει ότι κάτι πάνω στο σκάφος δεν πήγε και πολύ καλά. Αυτή τη στιγμή περνάμε τα δαχτυλίδια του Κρόνου. Είναι και το πρώτο ουράνιο σώμα που πλησιάζουμε, μετά την επίσκεψή μας στον Albemarle C743. Εάν πηγαίνουμε καλά, δεν πρέπει να έχουμε πάνω από 7 ώρες μέχρι τη Γη. Επομένως, Alex, κάνε ένα γενικό τσεκ στο σκάφος για να βρούμε τι στα κομμάτια πήγε στραβά. Δεν θα ήθελα φτάνοντας μετά από όλο αυτό το δρόμο να σκάσουμε σαν καρπούζια στην επιφάνεια της Γης.
- Έγινε κυβερνήτα ανταπάντησε η μηχανικός που καταλάβαινε το σκάφος, αλλά σχεδόν και καθετί μηχανικό, πιο καλά ίσως από τους ανθρώπους. Προχωράω σε έλεγχο συστημάτων.
Άρχισε να τρεκλίζει, μουδιασμένη ακόμη από τον κρυοΰπνο, πάνω στο δαιδαλώδη διάδρομο 9 που οδηγούσε στο μηχανοστάσιο. Οι άλλοι δυο πήραν το διάδρομο 3 για το πιλοτήριο. Φτάνοντας εκεί, ο κυβερνήτης του Beagle έριξε μία βιαστική ματιά στα όργανα. Δεν αποκάλυπταν και πολλά για το τι δεν δούλεψε και προκάλεσε όλο το σαματά.
- Ανυπομονώ να στείλω τα νέα, εάν οι επικοινωνίες δουλεύουν. Θα σκεφτεί κανείς τι είναι μερικές ώρες νωρίτερα, έπειτα από σαράντα ολόκληρα χρόνια; Όμως, 27 νέα ακραιόφιλα[2] που μάλλον λύνουν το πρόβλημα σίτισης των 22 δισεκατομμυρίων δεν είναι και λίγο πράγμα – έτσι δεν είναι Charlie; Ίσως μας ετοιμάσουν καμιά μεγάλη υποδοχή. Κλείσε όμως τώρα αυτόν το διαολεμένο συναγερμό για να σκεφτούμε με την ησυχία μας.
- Αμέσως καπετάνιε, έκανε ο βιολόγος και χώθηκε σε μία κόχη της κεντρικής κονσόλας.
Γύρισε δύο διακόπτες και ο ήχος σταμάτησε. Τα ολογραφικά συστήματα προβολής κατάστασης πτήσης όμως, χόρευαν με κόκκινα χρώματα μπροστά τους, δείχνοντας ότι το σκαρί δεν ήταν και στα καλύτερά του.
- Νιώθω ότι καταφέραμε το πιο σημαντικό πράγμα στον κόσμο μας και ίσως σώσαμε τους περισσότερους ανθρώπους από όλους μαζί τους ήρωες της ιστορίας. Εάν βέβαια σώσουμε τους εαυτούς μας πρώτα, είπε ο Charlie.
Όπως και να ‘χει το πράμα, ας περιμένουμε τη Alex κάνοντας ένα τσιγάρο. Θέλω να διώξω την αμμωνία και την πρωινή αναπνοή 20 ετών από το στόμα. Ο FitzRoy και ο Charlie άρχισαν τη γνωστή ιεροτελεστία κάθε ταξιδιώτη που επανέρχεται από ένα μακρύ κρυοΰπνο: Έστριψαν από ένα τσιγάρο με Νικοτινάλγη φερμένη από τον Πήγασο 1Κ, την καλύτερη από τους γνωστούς κόσμους.
Στο μεταξύ, η Alex, αφού με τη βοήθεια της E.L.I.Z.A., της τεχνητής νοημοσύνης του σκάφους, ολοκλήρωσε τον έλεγχο συστημάτων, προχωρούσε σε έναν γρήγορο οπτικό έλεγχο, όταν παρατήρησε κάτι που την έκανε να παγώσει: Μία τεράστια τρύπα, σαν από διαρροή οξέος, είχε ανοίξει στην οροφή του μηχανοστασίου και ό,τι την είχε δημιουργήσει έκανε τη δουλειά του πια σε μία κονσόλα. Τι ήταν όμως ακριβώς; Πάνω από το μηχανοστάσιο βρισκόταν το αμπάρι διατήρησης εξωγήινων δειγμάτων. Ανέβηκε τη σκάλα που οδηγούσε στο αμπάρι. Τα πάντα ήταν σκοτεινά. Έριξε τη δέσμη του φακού πάνω στα δείγματα και εκείνη τη στιγμή ήξερε ότι έπρεπε να ενημερώσει αμέσως τον καπετάνιο – ή μάλλον καλύτερα τον Charlie.
- Το δείγμα υπ. αριθμόν 22, είπε με κομμένη φωνή στους συντρόφους της. Αυτό μας έχει κάνει όλη τη ζημιά. Κάτι σαν διαρροή – Charlie μπορείς να τσεκάρεις αυτό το υγρό που συνέλεξα; Πρέπει να είναι κάποιο οξύ και διέρρεε από το κάνιστρο του δείγματος .
Έτρεξαν γοργά στο εργαστήριο. Το ηλεκτρονικό μικροσκόπιο μπήκε σε λειτουργία. Στη συνήθη μεγέθυνση αποκάλυψε το ακραιόφιλο που είχε την ικανότητα να μεταβολίζει πετρώματα ηφαιστειακής σύνθεσης και να παράγει υδατανθρακικές ενώσεις, που με απλή σχετικά επεξεργασία μπορούσαν να καταναλωθούν από τον άνθρωπο. Μία απεριόριστη πηγή τροφής. Αλλά δεν ήταν αυτό που ενδιέφερε τους δύο επιστήμονες τώρα. Τα δάκτυλα του Charlie πάλευαν με τις ρυθμίσεις του οργάνου. Ανέβασε την κλίμακα μεγέθυνσης επί δύο. Τίποτα. Στη συνέχεια 10 τάξεις μεγέθους, ψάχνοντας για ίχνη ουσιών. Και πάλι τίποτα. Μετά γύρισε το κουμπί σχεδόν στο τέρμα, λίγο πριν το ατομικό επίπεδο. Και αυτό που έδειξε η τρισδιάστατη προβολή, ήταν κάτι που δεν είχαν αντικρίσει ποτέ ξανά ανθρώπινα μάτια. Σε μεγέθυνση 100 τάξεις μεγέθους περισσότερη από όση χρειάζονταν για να παρατηρήσουν το ίδιο το ακραιόφιλο, φάνηκαν μικροί οργανισμοί, όμοιοι με φυσικές νανομηχανές, που ήδη κατέτρωγαν με μηχανικό τρόπο την επιφάνεια του ειδικού τρυβλίου*. Το δείγμα υπ. αριθμόν 22 δεν ήταν ένας και μοναδικός οργανισμός, όπως όλα τα αρχικά τεστ έδειξαν, αλλά ένα συμβιωτικό βακτήριο. Το υπερανθεκτικό κάνιστρο φαίνεται είχε δημιουργήσει συνθήκες στις οποίες δεν μπορούσε να αντεπεξέλθει το ακραιόφιλο μεταβολίζοντας τις νανομηχανές και είχε επικρατήσει ο δεύτερος και τρομερός συμβιωτικός οργανισμός που κατέτρωγε κυριολεκτικά τα πάντα στο πέρασμά του. Αυτός δεν έπρεπε με τίποτα να φτάσει στην επιφάνεια της Γης. Έτρεξαν να μηνύσουν στο FitzRoy τα μαντάτα.
Η ομάδα έπρεπε πλέον να βρει λύση: Να σώσουν τις ζωές τους, όσα δείγματα μπορούσαν, εκτός βεβαίως από το διαβόητο δείγμα υπ. αριθμόν 22 και την ανθρωπότητα. Δεν τους έμεναν και πολλές ώρες ακόμη. Ο Μαγγελάνος 3, το GPS του σκάφους, ήδη είχε σήμα από 11 διαστημικούς σταθμούς και τους έδειχνε ότι απείχαν με την τρέχουσα ταχύτητα, μόλις 140 λεπτά από τη Γη. Τότε, ο καπετάνιος πήρε μία στρατηγική απόφαση. Ενημέρωσε τους άλλους δύο. Θα απενεργοποιούσαν τα ιοντικά φρένα. Θα άφηναν το σκάφος στην παρούσα ταχύτητα και με μία κίνηση σφεντόνας γύρω από τη Γη θα έστελναν το σκάφος κατευθείαν στον Ήλιο.
Η Alex ήδη έκανε τις απαραίτητες διορθώσεις. Οι άλλοι δύο πήγαν και πήραν με προσοχή από το αμπάρι δειγμάτων επτά δείγματα που έδειχναν να είναι καθαρά από τη μόλυνση. Ίσως έθεταν σε κίνδυνο σχεδόν κάθε κατασκευή στη Γη, αλλά τα οφέλη ήταν τεράστια. Στον πλανήτη, εδώ και πολλές δεκαετίες, μαίνονταν τρομερές εστίες σύγκρουσης με αφορμή τους φυσικούς πόρους. Η Γη δεν μπορούσε να θρέψει με αειφόρο τρόπο πάνω από έξι δισεκατομμύρια και οι άπληστοι κάτοικοί της, σαν μία τρομακτική μούχλα, είχαν ξεπεράσει αυτό το νούμερο κατά τέσσερις φορές σχεδόν. Ήταν άγνωστο τι θα ακολουθούσε.
- Είμαστε έτοιμοι, φώναξε η Alex.
- Εντάξει παιδιά, είπε ο FitzRoy. Καλύτερα να μπούμε τώρα. Δεν ξέρω πόσο θα αντέξει το εξωτερικό κέλυφος.
Ο Charlie ήδη είχε ρυθμίσει το χρόνο απελευθέρωσης των ακάτων διάσωσης. Σε καθεμιά μπήκε και ένα μέλος του πληρώματος, αφού μοίρασαν καλού κακού τα κάνιστρα δειγμάτων μεταξύ τους.
Τα υπόλοιπα 78 λεπτά κύλησαν με αγωνία. Ξαφνικά, οι μηχανισμοί απελευθέρωσης πυροδοτήθηκαν και οι τρεις άκατοι απελευθερώθηκαν πάνω από το υπέροχο γαλάζιο της Γης, ενώ το Beagle συνέχιζε την αυτοκαταστροφική τροχιά του γύρω από τον πλανήτη και τέρμα τον Ήλιο. Δεν το ήξεραν, αλλά και οι τρεις, σχεδόν ταυτόχρονα, ψιθύρισαν ένα πικρό αντίο στο σκάφος που γαλήνια τους αποχαιρετούσε στο μαύρο του διαστήματος.
Οι άκατοι δεν άργησαν να πλησιάσουν την επιφάνεια. Ο κυβερνήτης, από τη θυρίδα της δικής του έριξε μία τελευταία κλεφτή ματιά, ώστε να γνωρίζει πού στο καλό θα προσγειώνονταν ή προσθαλασσώνονταν. Μπόρεσε να αναγνωρίσει τη δυτική Σαχάρα, όπου ξημέρωνε σε λίγο. Ήξερε όμως, ότι όπου σχεδόν και να ήταν, οι δυνάμεις της Αμερικανικής Ομοσπονδίας θα τους έσωζαν.
Τα αλεξίπτωτα βγήκαν, μειώνοντας την ταχύτητά τους και οι άκατοι άγγιξαν απαλά την άμμο της ερήμου, όπως πράγματι είχε υπολογίσει ο κυβερνήτης. Άνοιξαν τις θυρίδες τους και μέσα στο σκοτάδι, με τη βοήθεια του αμυδρού φωτισμού των θαλαμίσκων και των φλας εντοπισμού, πήδηξαν στην επιφάνεια της μητέρας Γης, συγκινημένοι μετά από 40 τόσα χρόνια στο διάστημα. Ένα πολύ ψυχρό αεράκι φυσούσε φέρνοντας στα πρόσωπά τους κόκκους άμμου.
Μα πού βρίσκονταν ακριβώς; Ο FitzRoy έβγαλε το δικό του GPS που θα πρέπει να είχε μπει σε γήινη λειτουργία, λαμβάνοντας πλέον σήμα μόνο από τους δορυφόρους. Καμία ένδειξη. Το καταραμένο μηχάνημα βρήκε την ώρα να χαλάσει, σκέφτηκε. Ρώτησε τους άλλους δύο:
- Τι γράφουν τα δικά σας GPS; Το δικό μου τα ’παιξε.
Ο Charlie και η Alex έλεγξαν τα δικά τους. Καμία ένδειξη, επίσης. Μα πώς στο καλό μπορεί να συμβαίνει αυτό; θύμωσαν και αναρωτήθηκαν.
- Μήπως άλλαξαν τα συστήματα; ρώτησε ο καπετάνιος.
- Αδύνατον, του απάντησε η Alex. Είναι αναδρομικά συμβατά ακόμη από το Μαγγελάνο 1 και υπάρχει ειδική συνθήκη των τριών Ομοσπονδιών, Αμερικανικής, Ευρω-ρωσικής και Κινεζο-ασιατικής για αυτό το λόγο. Κι έπειτα, όπως θυμάστε πολύ καλά, στο σκάφος, το GPS σε διαστημική λειτουργία λειτουργούσε μια χαρά. Το GPS είναι φτιαγμένο για να δίνει στίγμα, ο κόσμος να χαλάσει.
Το ύφος της δεν επιδεχόταν αμφισβήτηση. Όμως, ήταν μυστήριο. Και πού στο καλό βρίσκονταν, ώστε να ειδοποιήσουν για τον ερχομό τους; Η έκτακτη κατάσταση δυστυχώς δεν τους είχε αφήσει να επικοινωνήσουν με τη βάση.
Το φως δυνάμωνε. Τότε, σήκωσαν αργά το βλέμμα τους από τις άχρηστες συσκευές τους και κοίταξαν γύρω τους. Ο ουρανός είχε ένα πένθιμο γκρι χρώμα. Η άμμος δεν ήταν ακριβώς χρυσαφιά, αλλά είχε μία σταχτί απόχρωση. Ο αέρας δεν έφερνε άμμο, αλλά θανατερή πυρηνική στάχτη.
Ώστε οι ηλίθιοι το έκαναν τελικά. Κανείς δεν επρόκειτο να τους περιμένει. Όλα είχαν πάει στο βρόντο. Οι ηλεκτρομαγνητικοί παλμοί* των εκρήξεων θα είχαν κάψει και τους γεωστατικούς δορυφόρους του Μαγγελάνου 3. Γι’ αυτό τα GPS σε επίγεια λειτουργία δεν έδειχναν τίποτα. Οι μακρινοί διαστημικοί σταθμοί, από την άλλη, συνέχιζαν να δίνουν σήμα στο ηλιακό σύστημα, όσο οι μπαταρίες τους κρατούσαν, παρατημένοι και ανεπηρέαστοι από το ηλεκτροστατικό σοκ, κουβαλώντας μέσα τους ανθρώπινες μούμιες, εσαεί.
Οι τρεις τελευταίοι μελλοθάνατοι της ανθρωπότητας άφησαν τα κάνιστρα να πέσουν στη μολυσμένη άμμο.
Στο μυαλό της Alex αντηχούσε ακόμη η τελευταία φράση της: Ο κόσμος να χαλάσει… Πόσο τραγικά είχε πέσει έξω. Κοίταξε μία τελευταία φορά το GPS και άρχισε να κλαίει.
[1] C είναι η ταχύτητα του φωτός
[2] Ακραιόφιλο (extremophile): Οργανισμός που καταφέρνει να επιβιώνει σε ακραίες συνθήκες θερμοκρασίας ή πίεσης, ραδιενέργειας, χημικές, κτλ.
* Ειδικό σκεύος από γυαλί ή πλαστικό, στο οποίο αναπτύσσονται μικροοργανισμοί.
* Ηλεκτρομαγνητικός Παλμός (Electromagnetic Pulse – EMP): Ένα πολύ ισχυρό ηλεκτρομαγνητικό κύμα που εκπέμπεται σε πυρηνικές εκρήξεις και μπορεί να καταστρέψει ευαίσθητα κυκλώματα και ηλεκτρονικές συσκευές.
Τρίτη 24 Νοεμβρίου 2009
Πωλείται όπως είναι επιπλωμένο...
Το καλό μου ρολογάκι Citizen Aquamount με 3 αισθητήρες (ύψος, βάθος, θερμοκρασία). Σούπερ, σε σούπερ τιμή.
Κυριακή 8 Φεβρουαρίου 2009
Μαθαίνοντας να είσαι ντόπιος στο Μπελίσε: Παγκόσμια συστήματα κοινών διαφορών
Μαθαίνοντας να είσαι ντόπιος στο Μπελίσε: Παγκόσμια συστήματα κοινών διαφορών
Του Dr Richard Wilk
Ανθρωπολογικές Προσεγγίσεις της Κατανάλωσης
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Ο P.T. Barnum[1] καθιέρωσε το 1848, ένα είδος θεάματος που έμελλε να αποτελέσει θεσμό, και μάλιστα έναν θεσμό που θα μας απασχολήσει στο εν λόγω άρθρο, ήτοι τα θεάματα – παρελάσεις – επιδείξεις – διαγωνισμούς[2] ομορφιάς.
Ο δρ Wilk επιχειρηματολογεί ότι οι διαγωνισμοί αυτοί που διεξάγονται στη χώρα του Μπελίσε, δημιουργούν το εξής παράδοξο: Ενώ διενεργούνται, αρχικά τουλάχιστον, σε τοπικό επίπεδο, βασιζόμενοι σε τοπικούς θεσμούς και κοινωνικές σχέσεις, δημιουργούν τελικά μία ομογενοποίηση, ανα-κωδικοποιώντας και βάζοντάς τις σε καλούπια με μία παγκοσμιοποιημένη φόρμα. Στα επόμενα μελετάται πώς αυτό ακριβώς συμβαίνει.
Του Dr Richard Wilk
Ανθρωπολογικές Προσεγγίσεις της Κατανάλωσης
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Ο P.T. Barnum[1] καθιέρωσε το 1848, ένα είδος θεάματος που έμελλε να αποτελέσει θεσμό, και μάλιστα έναν θεσμό που θα μας απασχολήσει στο εν λόγω άρθρο, ήτοι τα θεάματα – παρελάσεις – επιδείξεις – διαγωνισμούς[2] ομορφιάς.
Ο δρ Wilk επιχειρηματολογεί ότι οι διαγωνισμοί αυτοί που διεξάγονται στη χώρα του Μπελίσε, δημιουργούν το εξής παράδοξο: Ενώ διενεργούνται, αρχικά τουλάχιστον, σε τοπικό επίπεδο, βασιζόμενοι σε τοπικούς θεσμούς και κοινωνικές σχέσεις, δημιουργούν τελικά μία ομογενοποίηση, ανα-κωδικοποιώντας και βάζοντάς τις σε καλούπια με μία παγκοσμιοποιημένη φόρμα. Στα επόμενα μελετάται πώς αυτό ακριβώς συμβαίνει.
Εικόνα 1: P.T. Barnum (1810-1891)
Ο δρ Wilk εκτιμά πως το παγκόσμιο χωνευτήρι ή η παγκόσμια τάξη των πολιτισμικών πραγμάτων δεν απαρτίζεται από ένα σύνολο κοινών αγαθών ή γνώσεων, αλλά από κοινές φόρμες και δομές που διαμεσολαβούν μεταξύ των πολιτισμών (όπως οι διαγωνισμοί ομορφιάς στην περίπτωσή μας).
ΤΟ ΤΟΠΙΚΟ ΣΤΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΤΟ ΜΠΕΛΙΣΕ
Λίγα λόγια για το Μπελίσε:
§ Belize (πρώην Βρετανική Ονδούρα): Κράτος της Κ. Αμερικής, με πρωτεύουσα το Μπελμοπάν.
§ Ανεξαρτητοποιήθηκε από τη Μ. Βρετανία το 1981.
§ Πληθυσμός: 200.000
§ Ομιλούμενες γλώσσες: Περισσότερες από 6
§ Στενή συνεργασία με ξένες οικονομίες, πολλά είδη εισάγονται.
§ Οι κάτοικοι είναι διασκορπισμένοι στις Η.Π.Α. και Καραϊβική και πηγαινοέρχονται μεταξύ χωρών μετανάστευσης και Μπ.
§ Οι κάτοικοι παρακολουθούν πολλή Αμερικανική και Μεξικάνικη τηλεόραση και έρχονται σε επαφή με τουρίστες, επαναπατρισθέντες, φοιτητές, παρθένα τροπικά δάση, αρχαία ερείπια, παραδοσιακούς-μάγους γιατρούς, και γενικά ένα μείγμα τοπικών και διεθνών στοιχείων.
Μάλιστα, πριν την εισροή όλων των ξένων στοιχείων, δεν θα μπορούσε να ειπωθεί ότι υπήρχε συγκροτημένη εθνική κουλτούρα ούτε και εθνολογικές κουλτούρες, οι οποίες τώρα είναι ισχυρότερες και πιο διακριτές από ποτέ. Οι Κρεολοί[3] θεωρούνταν ότι δεν είχαν δικό τους πολιτισμό, αλλά ότι ήταν στην «πραγματικότητα» Βρετανοί ή άνθρωποι της Καραϊβικής. Λ.χ., δεν υπήρχε κουζίνα του Μπελίσε ή τοπικό φαγητό, ούτε καν Κρεολική κουζίνα.
Εικόνες 2 και 3: Belikin, η "αυθεντική" μπύρα του Μπελίσε, από Αμερικανό επιχειρηματία, σε Καναδικό ζυθοποιείο, από Ολλανδική βύνη, σε Αγγλικά μπουκάλια... (Σαν τσολιαδάκια Made in Japan δηλαδή).
Οι ισπανόφωνοι επαρχιώτες (Mestizos) θεωρούνταν Μεξικανοί ή Γουατεμαλέζοι. Οι μόνοι που θεωρούνταν πως είχαν μία δική τους κουλτούρα ήταν περιθωριοποιημένες μειονότητες μεταναστών (λ.χ. Μάγια, Ινδοί Ινδουιστές, Λιβανέζοι, Κινέζοι, Garifuna, και Mennonites).
Οι μόνοι που πίστευαν ή τόνιζαν την ανάγκη συγκρότησης κάποιας εθνικής κουλτούρας, που θα λειτουργούσε ενωτικά και θα συγκέντρωνε τα ‘καλύτερα’ στοιχεία του πολιτισμού της Καραϊβικής και της Λατινικής Αμερικής, ήταν οι πολιτικοί, ειδικά τα μέλη του Ενωμένου Λαϊκού Κόμματος (People’s United Party). Η κουλτούρα αυτή θεωρούνταν ανύπαρκτη εκτός πρωτευούσης.
Σήμερα βέβαια, η κατάσταση έχει αλλάξει:
§ ‘Γνήσια τοπικά’ πιάτα εμφανίζονται είτε στα εστιατόρια των μεταναστών στη Νέα Υόρκη και το Λος Άντζελες, είτε στα τοπικά τουριστικά ξενοδοχεία, είτε τέλος στα τοπικά εστιατόρια που δεν ήταν κινέζικα[4]
§ Μία περιοδεύουσα ομάδα χορεύει εθνικούς χορούς
§ Ένας σύλλογος προσπαθεί να αναδείξει την ιστορία του Μπ. μέσω της δημιουργίας εθνικών μνημείων και επιλογής εθνικών ηρώων
§ Πίνακες αποδίδουν τη ζωή των κατοίκων στα χωριά του Μπ.
§ Κι ακόμη, έχει κάνει την εμφάνισή της η ποίηση του Μπ.
Μάλιστα, στην διαμόρφωση και διατήρηση αυτής της εθνικής κουλτούρας συμμετέχουν οι κάτοικοι όλων των τάξεων, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι συμφωνούν στο περιεχόμενο ή στην νοηματοδότηση αυτής της κουλτούρας, η οποία ωστόσο έχει αποτελέσει ένα πεδίο νόμιμης αντιπαράθεσης και αντικειμενοποίησης διαφωνιών σε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων. Στη διαμόρφωση αυτής της κουλτούρας συμμετέχει και η διασπορά με έναν ολοένα και πιο σημαντικό ρόλο.
Για την ερμηνεία αυτού του φαινομένου η χρήση διπολικών σχημάτων όπως το τοπικό και το παγκόσμιο δεν είναι αποδοτική διατείνεται ο Wilk, καθώς δεν υπήρχε ποτέ η ψευδαίσθηση εκ μέρους των ντόπιων περί της ύπαρξης αυθεντικών και αυτόνομων αξιών.
Η ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΞΕΝΟ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ
Σε αυτό το σημείο ο Wilk αναφέρεται στον δυϊσμό του αγγλόφωνου Καραϊβικού πολιτισμού ο οποίος απαρτίζεται από δύο συστήματα:
1. Ένα σύστημα αξιών, μίας ‘σεβάσμιας’ Ευρωπαϊκής ‘υψηλής κουλτούρας’ που αφορά στις οικογενειακές σχέσεις και στη συμμετοχή στη θρησκευτική ζωή και την κοινωνική ανέλιξη μέσω της μόρφωσης και της προσφοράς στην κοινωνία.
2. Και ένα σύμπλεγμα υπόληψης, που έρχεται σε αντίθεση με τα κοινωνικά ‘πρέπει’ και την καθεστηκυία τάξη, και το οποίο αναπτύσσεται γύρω από την κουλτούρα του δρόμου, τις λεκτικές μαγκιές και τσαμπουκάδες[5], και τη λαϊκή μουσική και χορό.
§ Κάποιοι επιχείρησαν να ερμηνεύσουν αυτό το δυϊσμό βασιζόμενοι στο παρελθόν της δουλείας από τη μια, που επέβαλλε τις αξίες των αφεντικών στους δούλους και την αντίδραση των δευτέρων από την άλλη.
§ Κάποιοι άλλοι, βασίστηκαν σε μία ανάλυση μέσω των διαφορών του φύλου, λέγοντας ότι οι γυναίκες αποτέλεσαν τη βάση του πρώτου σκέλους (δηλαδή του συστήματος αξιών) και οι άντρες από την άλλη του δευτέρου (δηλαδή της υπόληψης).
§ Άλλοι πάλι τον ερμήνευσαν βασισμένοι σε διαφορές των φυλών και της κοινωνικής τάξης, κ.ο.κ.
Ο Wilk επιμένει ότι όλες αυτές οι ερμηνείες είναι ανεπαρκείς και ότι ούτως ή άλλως και τα δύο συστήματα άντλησαν σύμβολα και στοιχεία από ξένες πηγές. Και αντιθέτως με τη μελέτη του Bourdieu στη Γαλλία, στο Μπ. οι ρυθμοί εισαγωγής αυτών των ξένων συμβόλων και αξιών (όπως χρώματα συμμοριών του δρόμου από το LA[6]) και αγαθών (όπως όπλα Uzi) και οι χαλαροί δεσμοί τους με την τοπική κουλτούρα δεν είναι βεβαίως στοιχεία που μπορούν να τη διαμορφώσουν· είναι μάλλον το κοινό σύστημα έκφρασης και μετάδοσης των τοπικών διαφορών, της ηθικής και του πολιτικού ανταγωνισμού που είναι σταθερό και εκφράζεται μέσω αυτών των ολοένα μεταβαλλόμενων και ακολουθούντων ένα ιλιγγιώδη ρυθμό εισαγωγών. Ο βασικός προβληματισμός όσον αφορά σε αυτή την αθρόα εισροή ξένων αξιών είναι εάν προκαλείται στους ντόπιους σύγχυση σχετικά με το τι διακυβεύεται καθώς και τη νοηματοδότηση αυτών των αξιών. Ο Wilk εκτιμά ότι οι κάτοικοι του Μπ. έχουν συνείδηση αυτής της κατάστασης και σπανίως συγχέουν αυτά μεταξύ τους.
ΠΑΓΚΟΣΜΙΕΣ ΔΟΜΕΣ ΚΟΙΝΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ
Αντίθετα με ορισμένους αναλυτές, όπως ο Jonathan Friedman, ο Wilk εκτιμά ότι η φύση της πολιτισμικής επικυριαρχίας μπορεί να μεταβάλλεται, αλλά δεν αφανίζεται, και η συνέπεια αυτού δεν είναι η απο-ομογενοποίηση ή ο παγκόσμιος κατακερματισμός. Αντιθέτως, το νέο παγκόσμιο πολιτισμικό σύστημα προάγει τη διαφορετικότητα αλλά μία συγκεκριμένη διαφορετικότητα, αυτή του τρόπου έκφρασης των διαφορετικοτήτων. Με άλλα λόγια οι διαφορετικές κουλτούρες παραμένουν τέτοιες αλλά με ομοιόμορφους τρόπους.
Παραθέτει δε ένα παράδειγμα από μία εκπομπή του ESPN[7]: Το «Αμερικανικό πρωτάθλημα στο Σκοινάκι από την Τετάρτη Τάξη Δημοτικού έως το Λύκειο». Μέσω αυτού του διαγωνισμού, προτυποποιείτο ένα παιχνίδι. Βεβαίως, στο πρωτάθλημα προβλέπονταν και μέρη ελεύθερου στιλ, με διαφορετική αξιολόγηση. Όλες αυτές οι ομάδες κατατάσσονταν με βάση την ηλικία, το επίπεδο, ακόμη και (ανεπισήμως) τη φυλή, μια και οι ομάδες ήταν ομοιογενώς λευκές ή μαύρες, ή και τον τόπο κατοικίας (πλούσια προάστια λευκών ή κεντρικές φτωχοσυνοικίες[8]) ή και το φύλο. Έτσι, ορισμένες διαφορές (όπως της τάξης του σχολείου) έρχονται σε πρώτο πλάνο, ενώ άλλες (όπως της κοινωνικής τάξης) περνάνε στο παρασκήνιο, χωρίς ωστόσο να απαλείφονται υπό καμία έννοια. Όπως το θέτει ο Bourdieu, πρόκειται για ένα σύστημα που ‘ταξινομεί και ταξινομεί και τους ίδιους τους ταξινομητές’. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και στο Μπ. με τα θεάματα – παρελάσεις – επιδείξεις – διαγωνισμούς ομορφιάς.
ΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΣΤΟ ΜΠΕΛΙΣΕ
Κατά το 1930 και ’40 η δημοφιλής διασκέδαση των μεσαίων και εργαζομένων τάξεων στο Μπελίσε ήταν τα βαριετέ. Από την άλλη η ελίτ προωθούσε τα κλασικά κονσέρτα, τα ρεσιτάλ ποίησης και Σεξπιρικά δράματα. Τα βαριετέ σε ένα κράμα με το καρναβάλι (που στο Μπελίσε εορτάζεται υπό κάποια μορφή το Σεπτέμβριο) έδωσαν τις παρελάσεις ομορφιάς, μαζί με διαγωνισμούς ποίησης, έκθεσης ιδεών και μαγειρικής.
Εικόνα 4: Η παρέλαση για τη Βασίλισσα του Κόλπου
Οι διαγωνισμοί έχουν στοιχεία υψηλής κουλτούρας και κουλτούρας του δρόμου. Αν και είναι οι όμορφες που διαγωνίζονται, ωστόσο ενσωματώνονται στους διαγωνισμούς και διάφορες αξίες. Οι παρελάσεις συνδέονται με τα τοπικά πολιτικά πράγματα. Δηλαδή:
Η πάλαι ποτέ Βρετανική αυτοκρατορία, της οποίας αποικία ήταν το Μπελίσε, κατέρρευσε ως γνωστόν γύρω στα 1940. Τότε εμφανίστηκαν εθνικιστικά, λαϊκά, συνδικαλιστικά και αντι-Βρετανικά κινήματα. Από την άλλη, μέλη της μεσαίας τάξης δημιούργησαν το Πιστό και Πατριωτικό Μέτωπο των Κατοίκων του Κόλπου (Loyal and Patriotic Order of the Baymen - LPOB), που ήταν περήφανοι για την υποτέλειά τους στους Βρετανούς και οργανωμένο σε «στοές» ή τοπικές οργανώσεις. Αυτοί οργάνωσαν διάφορους διαγωνισμούς ενίσχυσης της αίσθησης δεσμού με τους Βρετανούς, και εν τέλει το διαγωνισμό της «Βασίλισσας του Κόλπου» μιας καρικατούρας της βασίλισσας Ελισάβετ.
Εικόνα 5: Ομορφιά και... χάρη (βλ. το σκηνικό σε δεύτερο πλάνο: "The future belongs to education"). Από διαγωνισμό για τη "Βασίλισσα του Μπ." στην Καλιφόρνια.
Με λίγα λόγια, το LPOB αντιμετώπισε το πολιτικό ζήτημα της ανεξαρτησίας και αυτοδιοίκησης στην πολιτισμική αρένα του σεβασμού, του «γούστου» και της μόρφωσης, αξίες που υποτίθεται ότι αξιολογούνταν στους διαγωνισμούς ομορφιάς. Μέσω αυτών, οι μάζες τονώνονταν και ανατάσσονταν μέσω ενός «αποδεκτού ηθικά και κοινωνικά» θεάματος.
Οι υποδιαιρέσεις και η αναπαραγωγή των παρελάσεων
§ 1946: Διαγωνιζόμενοι μόνο από την πόλη του Μπελίσε.
§ 1949: Ορισμένοι και από τοπικές οργανώσεις του LPOB σε συνοικίες της πόλης. Επίσης, πρωτεύουσες περιφερειών και μεγάλα χωριά εξέλεγαν τις δικές τους βασίλισσες.
§ 1950: Διαμόρφωση ιεραρχικής δομής και δημιουργία ενός κεντρικού εθνικού διαγωνισμού. Οι εθνοτικές, ταξικές και πολιτικές διαφορές υποβόσκουν. Οι δύο κυρίαρχες πολιτικές δυνάμεις συγκρούονται, και υποστηρικτές των βρετανών φυλακίζονται. Τότε, αυτοί οργανώνουν το διαγωνισμό «Μις Βρετανικές Ονδούρες». Οι αντίπαλοι αναδεικνύουν υποψήφιες που δεν έχουν συνδέσεις με το βρετανικό στοιχείο, στο διαγωνισμό της «Βασίλισσας του Κόλπου». Έτσι, οι διαγωνισμοί εμπεριέχουν αυτή την αντιπαλότητα μεταξύ Εθνικού Δημοκρατικού Κόμματος (τους δεξιούς φιλοβρετανούς) και αριστερού Ενωμένου Λαϊκού Κόμματος (People’s United Party – PUP).
§ 1964: Η εκλεγόμενη του PUP γίνεται «Μις Ανεξαρτησία», ενώ το ίδιο κόμμα άρχισε να ελέγχει και το διαγωνισμό της «Βασίλισσας του Κόλπου», που τον έριξε σε μαρασμό.
§ Τέλη δεκαετίας 1960: Με την άνοδο της άφρο «Μαύρης Δύναμης» στις Η.Π.Α.[9] ξεφυτρώνει και στο Μπ. ο διαγωνισμός για τη «Μις Άφρο – Ονδούρες». Οι δε Garifuna[10] από το 1946 ήδη αναδεικνύουν τη Βασίλισσα της Προσφυγιάς[11], ενώ οι Ισπανικής καταγωγής κάτοικοι τη Μις Παναμερικάνα, κ.ο.κ.
§ 1985 και ένθεν: Περαιτέρω διαχωρισμός βάσει ηλικίας (Miss Teen, Miss Young, Ms Maturity, κ.τ.τ.).
Παρά την ποικιλότητά τους, στην πραγματικότητα οι διαγωνισμοί λειτουργούν ομοιογενοποιητικά, καθώς θέτουν τις πολλές διαφορές μεταξύ των πολιτών του Μπ. υπό ένα κοινό θέμα.
Η σχέση με τα διεθνή πράγματα
Εικόνα 6: Μια... πιο λευκή διαγωνιζόμενη, κατά τα δυτικά πρότυπα.
Μετά τον 2ο Π.Π.: Τοπικοί διαγωνισμοί μόνο, λόγω έλλειψης κονδυλίων
Μετά τη δεκαετία του ’50: Διαγωνισμοί στις Η.Π.Α. από εκεί μετανάστες
Δεκαετία του ’70: Συμμετοχή σε διεθνείς διαγωνισμούς
Χρηματοδότηση και από τα δύο κόμματα, και ιδ. εταιρείες, περισσότερος επαγγελματισμός
Σύγκρουση των προτύπων του ωραίου κατά τη διεθνή έννοια και κατά την τοπική αντίληψη. Επικράτηση των δυτικών.
Εικόνα 7: Τα λόγια είναι περιττά!
Η τοπική παρέλαση της διαφοράς
Οργανωτές και χορηγοί αντιμετωπίζουν τους διαγωνισμούς ως γεγονότα που ενώνουν το έθνος μέσω των διαφορών, ακολουθώντας και την επίσημη κυβερνητική γραμμή ότι «κάθε εθνοτική ομάδα συμβάλλει με τον τρόπο της σε ένα μοναδικό κράμα».
Η διαφορά εν τη ενώσει: Αρχικά οι διαγωνιζόμενες ντύνονται με τα τοπικά ενδύματα, χορεύουν τους «έθνικ» χορούς και τραγουδούν τα «έθνικ» τραγούδια, αλλά από τους ημιτελικούς και μετά (σε εθνικό επίπεδο πια) όλα αυτά μένουν πίσω, και λαμβάνει χώρα μία ομογενοποίηση της συμπεριφοράς και εμφάνισης, για χάρη της εθνικής ενότητας.
Οι διαφορές βρίσκουν μία «ασφαλή» διέξοδο και, με τις ευλογίες της κυβέρνησης, δεν αναδύονται περαιτέρω προβληματικά ζητήματα, όπως διεκδικήσεις γης και ανθρώπινα δικαιώματα. Σημειωτέον ότι οι «έθνικ» καλλιτεχνικές εκφράσεις δεν έχουν να κάνουν με την καθημερινή καλλιτεχνική πραγματικότητα της χώρας.
[10+1] ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Οι παρελάσεις ομορφιάς παρέχουν μία μορφή οργανωμένης έκφρασης και κωδικοποίησης πολλών αλλά όχι όλων των διαφορών μεταξύ (όχι όλων) των κατοίκων του Μπελίσε.
Πρόκειται για θεσμούς ρυθμιστικούς που συνδέουν προοδευτικά το τοπικό με το παγκόσμιο.
Υπάρχει μία επίφαση αντικειμενικού.
Υπάρχει μία επίφαση ηθικώς αποδεκτού.
Υπάρχει ωστόσο η αίσθηση στο κοινό του «μαγειρέματος στα παρασκήνια».
Όσο πιο υψηλός ο διαγωνισμός (δηλαδή πιο κεντρικός ή διεθνούς επιπέδου) τόσο τα πρότυπα ευθυγραμμίζονται με τα κεντρικά ή διεθνή πρότυπα (λ.χ. της Ν. Υόρκης παρά του Μπελίσε).
Αυτό επηρεάζει με τη σειρά του τα πρότυπα της περιφέρειας, οι κάτοικοι της οποίας πλέον αρχίζουν να θεωρούν ως ωραίο λ.χ. το λευκό δέρμα και ίσια μαλλιά.
Οι διαγωνισμοί δεν ενοποιούν, αλλά... (βλ. συμπέρασμα #1).
Κατά την κωδικοποίηση (βλ. συμπέρασμα #1) ορισμένες διαφορές και αντικρούσεις αναδύονται ενώ άλλες υποβιβάζονται ή αποκρύπτονται. Δηλαδή, η ίδια η διαδικασία λειτουργεί ως φίλτρο, και αυτό βασίζεται επίσης στο συμπέρασμα #3.
Οι διαγωνισμοί δεν παρεμποδίζουν συγκεκριμένες ομάδες από τη συμμετοχή, ακόμη και τη νίκη. Όμως, περιορίζουν τη δράση τους, ακριβώς διότι... (βλ. συμπέρασμα #1).
Τελικά, οι διαγωνισμοί αυτοί δημιουργούν νέους τύπους τοπικής οργάνωσης και ταυτότητας, νέες δομές και ιεραρχίες, και κοινότητες οπαδών και συναγωνιζόμενων τόσο πραγματικές και αληθινές όσο και οι φυλές και σχέσεις που χρόνια μελετούν οι ανθρωπολόγοι.
[1] Barnum, P(hineas) T(aylor) (1810-1891): Αμερικανός επαγγελματίας του θεάματος, που εισήγαγε μορφές θεάματος για το κοινό, όπως τα λαϊκά μουσεία, τα μουσικά κονσέρτα, και το τσίρκο με τους τρεις δακτυλίους (Encyclopaedia Britannica, CD-ROM, 2001).
[2] Αποδίδουμε την αγγλική λέξη «pageant», την οποία εφεξής θα αποδίδουμε ως διαγωνισμό ή παρέλαση (ομορφιάς, εν προκειμένω).
[3] Ισπανιστί CRIOLLO, Γαλλιστί CRÉOLE, αρχικά, κατά τους 16ο έως 18ο αι., οιοδήποτε λευκό άτομο από την Ισπανόφωνη Αμερική από Ισπανούς γονείς. Έκτοτε, ο όρος χρησιμοποιήθηκε με διάφορες έννοιες, συχνά συγκρουόμενες ή ποικίλλουσες από περιοχή σε περιοχή (Encyclopaedia Britannica, CD-ROM, 2001). Κατά άλλη ερμηνεία (Μείζον Ελληνικό Λεξικό, CD-ROM, 1997), άτομο που γεννήθηκε στις παλιές αποικίες (Αμερικής και Πολυνησίας) από Ευρωπαίους γονείς ή άτομο από ένα γονέα ιθαγενή και ένα μιγάδα.
Η πολυσημία του όρου είναι προφανής.
[4] Πρβλ. τις επινοήσεις των Ελλήνων μεταναστών – εστιατόρων στη Γερμανία και άλλες χώρες, που σερβίρουν την καθόλου Ελληνική μπριζόλα με πατάτες, και τα ανάλογά τους, υπό ευφάνταστα ονόματα, όπως «πιάτο του Απόλλωνα», «πιάτο του Σωκράτη», κτλ.
[5] Πρβλ. αυτό που παλαιότερα αντιστοίχως στην Ελλάδα, κουτσαβάκια, μαχαλόμαγκες και καπανταήδες έλεγαν, «έχω και μια μούρη [πρόσωπο] στην κοινωνία» (βλ. σχετ. Η. Πετρόπουλου, «μαχαιροβγάλτες και καπανταήδες», εκδόσεις Νεφέλη, 2001).
[6] Κοινώς: Λος Άντζελες˙ όμως η χρήση του αρκτικόλεξου «LA» στο κείμενο σηματοδοτεί και την πλήρη διείσδυση της Αμερικανικής κουλτούρας σε αυτή του Μπ.
[7] Αμερικανικό δορυφορικό κανάλι που μεταδίδει κάθε είδους επίσημο ή ανεπίσημο άθλημα (από ποδόσφαιρο μέχρι διαγωνισμό εκτόξευσης φλέματος, όπως άλλωστε το ίδιο διατείνεται σε διαφημιστικά του μηνύματα).
[8] Αντιθέτως με αυτά που ισχύουν αλλού· στη σημειολογία του downtown έχει αναφερθεί εκτεταμένα ο Ουμπέρτο Έκο.
[9] Η περίφημη «Πορεία στην Ουάσιγκτον» γίνεται το 1963. Ο Μάλκολμ Χ δολοφονείται το 1966 και ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ το 1968, στο Μέμφις του Τενεσί. Το Κόμμα των Μαύρων Πανθήρων ιδρύεται το 1966. Το «Έθνος του Ισλάμ» (θρησκευτικοπολιτικό κίνημα των Αφροαμερικανών) γνωρίζει εκείνη την περίοδο τη μεγάλη του δύναμη.
[10] Απόγονοι των Ινδών και Αφρικανών της Καραϊβικής, εξορισμένων από τις Μικρές Αντίλες, από τους Βρετανούς το 18ο αι.
[11] Αποδίδουμε, κάπως ελεύθερα, και πάντως στο πνεύμα, πιστεύουμε, του κειμένου, τη λέξη «Settlement».
ΤΟ ΤΟΠΙΚΟ ΣΤΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΤΟ ΜΠΕΛΙΣΕ
Λίγα λόγια για το Μπελίσε:
§ Belize (πρώην Βρετανική Ονδούρα): Κράτος της Κ. Αμερικής, με πρωτεύουσα το Μπελμοπάν.
§ Ανεξαρτητοποιήθηκε από τη Μ. Βρετανία το 1981.
§ Πληθυσμός: 200.000
§ Ομιλούμενες γλώσσες: Περισσότερες από 6
§ Στενή συνεργασία με ξένες οικονομίες, πολλά είδη εισάγονται.
§ Οι κάτοικοι είναι διασκορπισμένοι στις Η.Π.Α. και Καραϊβική και πηγαινοέρχονται μεταξύ χωρών μετανάστευσης και Μπ.
§ Οι κάτοικοι παρακολουθούν πολλή Αμερικανική και Μεξικάνικη τηλεόραση και έρχονται σε επαφή με τουρίστες, επαναπατρισθέντες, φοιτητές, παρθένα τροπικά δάση, αρχαία ερείπια, παραδοσιακούς-μάγους γιατρούς, και γενικά ένα μείγμα τοπικών και διεθνών στοιχείων.
Μάλιστα, πριν την εισροή όλων των ξένων στοιχείων, δεν θα μπορούσε να ειπωθεί ότι υπήρχε συγκροτημένη εθνική κουλτούρα ούτε και εθνολογικές κουλτούρες, οι οποίες τώρα είναι ισχυρότερες και πιο διακριτές από ποτέ. Οι Κρεολοί[3] θεωρούνταν ότι δεν είχαν δικό τους πολιτισμό, αλλά ότι ήταν στην «πραγματικότητα» Βρετανοί ή άνθρωποι της Καραϊβικής. Λ.χ., δεν υπήρχε κουζίνα του Μπελίσε ή τοπικό φαγητό, ούτε καν Κρεολική κουζίνα.
Εικόνες 2 και 3: Belikin, η "αυθεντική" μπύρα του Μπελίσε, από Αμερικανό επιχειρηματία, σε Καναδικό ζυθοποιείο, από Ολλανδική βύνη, σε Αγγλικά μπουκάλια... (Σαν τσολιαδάκια Made in Japan δηλαδή).
Οι ισπανόφωνοι επαρχιώτες (Mestizos) θεωρούνταν Μεξικανοί ή Γουατεμαλέζοι. Οι μόνοι που θεωρούνταν πως είχαν μία δική τους κουλτούρα ήταν περιθωριοποιημένες μειονότητες μεταναστών (λ.χ. Μάγια, Ινδοί Ινδουιστές, Λιβανέζοι, Κινέζοι, Garifuna, και Mennonites).
Οι μόνοι που πίστευαν ή τόνιζαν την ανάγκη συγκρότησης κάποιας εθνικής κουλτούρας, που θα λειτουργούσε ενωτικά και θα συγκέντρωνε τα ‘καλύτερα’ στοιχεία του πολιτισμού της Καραϊβικής και της Λατινικής Αμερικής, ήταν οι πολιτικοί, ειδικά τα μέλη του Ενωμένου Λαϊκού Κόμματος (People’s United Party). Η κουλτούρα αυτή θεωρούνταν ανύπαρκτη εκτός πρωτευούσης.
Σήμερα βέβαια, η κατάσταση έχει αλλάξει:
§ ‘Γνήσια τοπικά’ πιάτα εμφανίζονται είτε στα εστιατόρια των μεταναστών στη Νέα Υόρκη και το Λος Άντζελες, είτε στα τοπικά τουριστικά ξενοδοχεία, είτε τέλος στα τοπικά εστιατόρια που δεν ήταν κινέζικα[4]
§ Μία περιοδεύουσα ομάδα χορεύει εθνικούς χορούς
§ Ένας σύλλογος προσπαθεί να αναδείξει την ιστορία του Μπ. μέσω της δημιουργίας εθνικών μνημείων και επιλογής εθνικών ηρώων
§ Πίνακες αποδίδουν τη ζωή των κατοίκων στα χωριά του Μπ.
§ Κι ακόμη, έχει κάνει την εμφάνισή της η ποίηση του Μπ.
Μάλιστα, στην διαμόρφωση και διατήρηση αυτής της εθνικής κουλτούρας συμμετέχουν οι κάτοικοι όλων των τάξεων, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι συμφωνούν στο περιεχόμενο ή στην νοηματοδότηση αυτής της κουλτούρας, η οποία ωστόσο έχει αποτελέσει ένα πεδίο νόμιμης αντιπαράθεσης και αντικειμενοποίησης διαφωνιών σε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων. Στη διαμόρφωση αυτής της κουλτούρας συμμετέχει και η διασπορά με έναν ολοένα και πιο σημαντικό ρόλο.
Για την ερμηνεία αυτού του φαινομένου η χρήση διπολικών σχημάτων όπως το τοπικό και το παγκόσμιο δεν είναι αποδοτική διατείνεται ο Wilk, καθώς δεν υπήρχε ποτέ η ψευδαίσθηση εκ μέρους των ντόπιων περί της ύπαρξης αυθεντικών και αυτόνομων αξιών.
Η ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΞΕΝΟ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ
Σε αυτό το σημείο ο Wilk αναφέρεται στον δυϊσμό του αγγλόφωνου Καραϊβικού πολιτισμού ο οποίος απαρτίζεται από δύο συστήματα:
1. Ένα σύστημα αξιών, μίας ‘σεβάσμιας’ Ευρωπαϊκής ‘υψηλής κουλτούρας’ που αφορά στις οικογενειακές σχέσεις και στη συμμετοχή στη θρησκευτική ζωή και την κοινωνική ανέλιξη μέσω της μόρφωσης και της προσφοράς στην κοινωνία.
2. Και ένα σύμπλεγμα υπόληψης, που έρχεται σε αντίθεση με τα κοινωνικά ‘πρέπει’ και την καθεστηκυία τάξη, και το οποίο αναπτύσσεται γύρω από την κουλτούρα του δρόμου, τις λεκτικές μαγκιές και τσαμπουκάδες[5], και τη λαϊκή μουσική και χορό.
§ Κάποιοι επιχείρησαν να ερμηνεύσουν αυτό το δυϊσμό βασιζόμενοι στο παρελθόν της δουλείας από τη μια, που επέβαλλε τις αξίες των αφεντικών στους δούλους και την αντίδραση των δευτέρων από την άλλη.
§ Κάποιοι άλλοι, βασίστηκαν σε μία ανάλυση μέσω των διαφορών του φύλου, λέγοντας ότι οι γυναίκες αποτέλεσαν τη βάση του πρώτου σκέλους (δηλαδή του συστήματος αξιών) και οι άντρες από την άλλη του δευτέρου (δηλαδή της υπόληψης).
§ Άλλοι πάλι τον ερμήνευσαν βασισμένοι σε διαφορές των φυλών και της κοινωνικής τάξης, κ.ο.κ.
Ο Wilk επιμένει ότι όλες αυτές οι ερμηνείες είναι ανεπαρκείς και ότι ούτως ή άλλως και τα δύο συστήματα άντλησαν σύμβολα και στοιχεία από ξένες πηγές. Και αντιθέτως με τη μελέτη του Bourdieu στη Γαλλία, στο Μπ. οι ρυθμοί εισαγωγής αυτών των ξένων συμβόλων και αξιών (όπως χρώματα συμμοριών του δρόμου από το LA[6]) και αγαθών (όπως όπλα Uzi) και οι χαλαροί δεσμοί τους με την τοπική κουλτούρα δεν είναι βεβαίως στοιχεία που μπορούν να τη διαμορφώσουν· είναι μάλλον το κοινό σύστημα έκφρασης και μετάδοσης των τοπικών διαφορών, της ηθικής και του πολιτικού ανταγωνισμού που είναι σταθερό και εκφράζεται μέσω αυτών των ολοένα μεταβαλλόμενων και ακολουθούντων ένα ιλιγγιώδη ρυθμό εισαγωγών. Ο βασικός προβληματισμός όσον αφορά σε αυτή την αθρόα εισροή ξένων αξιών είναι εάν προκαλείται στους ντόπιους σύγχυση σχετικά με το τι διακυβεύεται καθώς και τη νοηματοδότηση αυτών των αξιών. Ο Wilk εκτιμά ότι οι κάτοικοι του Μπ. έχουν συνείδηση αυτής της κατάστασης και σπανίως συγχέουν αυτά μεταξύ τους.
ΠΑΓΚΟΣΜΙΕΣ ΔΟΜΕΣ ΚΟΙΝΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ
Αντίθετα με ορισμένους αναλυτές, όπως ο Jonathan Friedman, ο Wilk εκτιμά ότι η φύση της πολιτισμικής επικυριαρχίας μπορεί να μεταβάλλεται, αλλά δεν αφανίζεται, και η συνέπεια αυτού δεν είναι η απο-ομογενοποίηση ή ο παγκόσμιος κατακερματισμός. Αντιθέτως, το νέο παγκόσμιο πολιτισμικό σύστημα προάγει τη διαφορετικότητα αλλά μία συγκεκριμένη διαφορετικότητα, αυτή του τρόπου έκφρασης των διαφορετικοτήτων. Με άλλα λόγια οι διαφορετικές κουλτούρες παραμένουν τέτοιες αλλά με ομοιόμορφους τρόπους.
Παραθέτει δε ένα παράδειγμα από μία εκπομπή του ESPN[7]: Το «Αμερικανικό πρωτάθλημα στο Σκοινάκι από την Τετάρτη Τάξη Δημοτικού έως το Λύκειο». Μέσω αυτού του διαγωνισμού, προτυποποιείτο ένα παιχνίδι. Βεβαίως, στο πρωτάθλημα προβλέπονταν και μέρη ελεύθερου στιλ, με διαφορετική αξιολόγηση. Όλες αυτές οι ομάδες κατατάσσονταν με βάση την ηλικία, το επίπεδο, ακόμη και (ανεπισήμως) τη φυλή, μια και οι ομάδες ήταν ομοιογενώς λευκές ή μαύρες, ή και τον τόπο κατοικίας (πλούσια προάστια λευκών ή κεντρικές φτωχοσυνοικίες[8]) ή και το φύλο. Έτσι, ορισμένες διαφορές (όπως της τάξης του σχολείου) έρχονται σε πρώτο πλάνο, ενώ άλλες (όπως της κοινωνικής τάξης) περνάνε στο παρασκήνιο, χωρίς ωστόσο να απαλείφονται υπό καμία έννοια. Όπως το θέτει ο Bourdieu, πρόκειται για ένα σύστημα που ‘ταξινομεί και ταξινομεί και τους ίδιους τους ταξινομητές’. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και στο Μπ. με τα θεάματα – παρελάσεις – επιδείξεις – διαγωνισμούς ομορφιάς.
ΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΣΤΟ ΜΠΕΛΙΣΕ
Κατά το 1930 και ’40 η δημοφιλής διασκέδαση των μεσαίων και εργαζομένων τάξεων στο Μπελίσε ήταν τα βαριετέ. Από την άλλη η ελίτ προωθούσε τα κλασικά κονσέρτα, τα ρεσιτάλ ποίησης και Σεξπιρικά δράματα. Τα βαριετέ σε ένα κράμα με το καρναβάλι (που στο Μπελίσε εορτάζεται υπό κάποια μορφή το Σεπτέμβριο) έδωσαν τις παρελάσεις ομορφιάς, μαζί με διαγωνισμούς ποίησης, έκθεσης ιδεών και μαγειρικής.
Εικόνα 4: Η παρέλαση για τη Βασίλισσα του Κόλπου
Οι διαγωνισμοί έχουν στοιχεία υψηλής κουλτούρας και κουλτούρας του δρόμου. Αν και είναι οι όμορφες που διαγωνίζονται, ωστόσο ενσωματώνονται στους διαγωνισμούς και διάφορες αξίες. Οι παρελάσεις συνδέονται με τα τοπικά πολιτικά πράγματα. Δηλαδή:
Η πάλαι ποτέ Βρετανική αυτοκρατορία, της οποίας αποικία ήταν το Μπελίσε, κατέρρευσε ως γνωστόν γύρω στα 1940. Τότε εμφανίστηκαν εθνικιστικά, λαϊκά, συνδικαλιστικά και αντι-Βρετανικά κινήματα. Από την άλλη, μέλη της μεσαίας τάξης δημιούργησαν το Πιστό και Πατριωτικό Μέτωπο των Κατοίκων του Κόλπου (Loyal and Patriotic Order of the Baymen - LPOB), που ήταν περήφανοι για την υποτέλειά τους στους Βρετανούς και οργανωμένο σε «στοές» ή τοπικές οργανώσεις. Αυτοί οργάνωσαν διάφορους διαγωνισμούς ενίσχυσης της αίσθησης δεσμού με τους Βρετανούς, και εν τέλει το διαγωνισμό της «Βασίλισσας του Κόλπου» μιας καρικατούρας της βασίλισσας Ελισάβετ.
Εικόνα 5: Ομορφιά και... χάρη (βλ. το σκηνικό σε δεύτερο πλάνο: "The future belongs to education"). Από διαγωνισμό για τη "Βασίλισσα του Μπ." στην Καλιφόρνια.
Με λίγα λόγια, το LPOB αντιμετώπισε το πολιτικό ζήτημα της ανεξαρτησίας και αυτοδιοίκησης στην πολιτισμική αρένα του σεβασμού, του «γούστου» και της μόρφωσης, αξίες που υποτίθεται ότι αξιολογούνταν στους διαγωνισμούς ομορφιάς. Μέσω αυτών, οι μάζες τονώνονταν και ανατάσσονταν μέσω ενός «αποδεκτού ηθικά και κοινωνικά» θεάματος.
Οι υποδιαιρέσεις και η αναπαραγωγή των παρελάσεων
§ 1946: Διαγωνιζόμενοι μόνο από την πόλη του Μπελίσε.
§ 1949: Ορισμένοι και από τοπικές οργανώσεις του LPOB σε συνοικίες της πόλης. Επίσης, πρωτεύουσες περιφερειών και μεγάλα χωριά εξέλεγαν τις δικές τους βασίλισσες.
§ 1950: Διαμόρφωση ιεραρχικής δομής και δημιουργία ενός κεντρικού εθνικού διαγωνισμού. Οι εθνοτικές, ταξικές και πολιτικές διαφορές υποβόσκουν. Οι δύο κυρίαρχες πολιτικές δυνάμεις συγκρούονται, και υποστηρικτές των βρετανών φυλακίζονται. Τότε, αυτοί οργανώνουν το διαγωνισμό «Μις Βρετανικές Ονδούρες». Οι αντίπαλοι αναδεικνύουν υποψήφιες που δεν έχουν συνδέσεις με το βρετανικό στοιχείο, στο διαγωνισμό της «Βασίλισσας του Κόλπου». Έτσι, οι διαγωνισμοί εμπεριέχουν αυτή την αντιπαλότητα μεταξύ Εθνικού Δημοκρατικού Κόμματος (τους δεξιούς φιλοβρετανούς) και αριστερού Ενωμένου Λαϊκού Κόμματος (People’s United Party – PUP).
§ 1964: Η εκλεγόμενη του PUP γίνεται «Μις Ανεξαρτησία», ενώ το ίδιο κόμμα άρχισε να ελέγχει και το διαγωνισμό της «Βασίλισσας του Κόλπου», που τον έριξε σε μαρασμό.
§ Τέλη δεκαετίας 1960: Με την άνοδο της άφρο «Μαύρης Δύναμης» στις Η.Π.Α.[9] ξεφυτρώνει και στο Μπ. ο διαγωνισμός για τη «Μις Άφρο – Ονδούρες». Οι δε Garifuna[10] από το 1946 ήδη αναδεικνύουν τη Βασίλισσα της Προσφυγιάς[11], ενώ οι Ισπανικής καταγωγής κάτοικοι τη Μις Παναμερικάνα, κ.ο.κ.
§ 1985 και ένθεν: Περαιτέρω διαχωρισμός βάσει ηλικίας (Miss Teen, Miss Young, Ms Maturity, κ.τ.τ.).
Παρά την ποικιλότητά τους, στην πραγματικότητα οι διαγωνισμοί λειτουργούν ομοιογενοποιητικά, καθώς θέτουν τις πολλές διαφορές μεταξύ των πολιτών του Μπ. υπό ένα κοινό θέμα.
Η σχέση με τα διεθνή πράγματα
Εικόνα 6: Μια... πιο λευκή διαγωνιζόμενη, κατά τα δυτικά πρότυπα.
Μετά τον 2ο Π.Π.: Τοπικοί διαγωνισμοί μόνο, λόγω έλλειψης κονδυλίων
Μετά τη δεκαετία του ’50: Διαγωνισμοί στις Η.Π.Α. από εκεί μετανάστες
Δεκαετία του ’70: Συμμετοχή σε διεθνείς διαγωνισμούς
Χρηματοδότηση και από τα δύο κόμματα, και ιδ. εταιρείες, περισσότερος επαγγελματισμός
Σύγκρουση των προτύπων του ωραίου κατά τη διεθνή έννοια και κατά την τοπική αντίληψη. Επικράτηση των δυτικών.
Εικόνα 7: Τα λόγια είναι περιττά!
Η τοπική παρέλαση της διαφοράς
Οργανωτές και χορηγοί αντιμετωπίζουν τους διαγωνισμούς ως γεγονότα που ενώνουν το έθνος μέσω των διαφορών, ακολουθώντας και την επίσημη κυβερνητική γραμμή ότι «κάθε εθνοτική ομάδα συμβάλλει με τον τρόπο της σε ένα μοναδικό κράμα».
Η διαφορά εν τη ενώσει: Αρχικά οι διαγωνιζόμενες ντύνονται με τα τοπικά ενδύματα, χορεύουν τους «έθνικ» χορούς και τραγουδούν τα «έθνικ» τραγούδια, αλλά από τους ημιτελικούς και μετά (σε εθνικό επίπεδο πια) όλα αυτά μένουν πίσω, και λαμβάνει χώρα μία ομογενοποίηση της συμπεριφοράς και εμφάνισης, για χάρη της εθνικής ενότητας.
Οι διαφορές βρίσκουν μία «ασφαλή» διέξοδο και, με τις ευλογίες της κυβέρνησης, δεν αναδύονται περαιτέρω προβληματικά ζητήματα, όπως διεκδικήσεις γης και ανθρώπινα δικαιώματα. Σημειωτέον ότι οι «έθνικ» καλλιτεχνικές εκφράσεις δεν έχουν να κάνουν με την καθημερινή καλλιτεχνική πραγματικότητα της χώρας.
[10+1] ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Οι παρελάσεις ομορφιάς παρέχουν μία μορφή οργανωμένης έκφρασης και κωδικοποίησης πολλών αλλά όχι όλων των διαφορών μεταξύ (όχι όλων) των κατοίκων του Μπελίσε.
Πρόκειται για θεσμούς ρυθμιστικούς που συνδέουν προοδευτικά το τοπικό με το παγκόσμιο.
Υπάρχει μία επίφαση αντικειμενικού.
Υπάρχει μία επίφαση ηθικώς αποδεκτού.
Υπάρχει ωστόσο η αίσθηση στο κοινό του «μαγειρέματος στα παρασκήνια».
Όσο πιο υψηλός ο διαγωνισμός (δηλαδή πιο κεντρικός ή διεθνούς επιπέδου) τόσο τα πρότυπα ευθυγραμμίζονται με τα κεντρικά ή διεθνή πρότυπα (λ.χ. της Ν. Υόρκης παρά του Μπελίσε).
Αυτό επηρεάζει με τη σειρά του τα πρότυπα της περιφέρειας, οι κάτοικοι της οποίας πλέον αρχίζουν να θεωρούν ως ωραίο λ.χ. το λευκό δέρμα και ίσια μαλλιά.
Οι διαγωνισμοί δεν ενοποιούν, αλλά... (βλ. συμπέρασμα #1).
Κατά την κωδικοποίηση (βλ. συμπέρασμα #1) ορισμένες διαφορές και αντικρούσεις αναδύονται ενώ άλλες υποβιβάζονται ή αποκρύπτονται. Δηλαδή, η ίδια η διαδικασία λειτουργεί ως φίλτρο, και αυτό βασίζεται επίσης στο συμπέρασμα #3.
Οι διαγωνισμοί δεν παρεμποδίζουν συγκεκριμένες ομάδες από τη συμμετοχή, ακόμη και τη νίκη. Όμως, περιορίζουν τη δράση τους, ακριβώς διότι... (βλ. συμπέρασμα #1).
Τελικά, οι διαγωνισμοί αυτοί δημιουργούν νέους τύπους τοπικής οργάνωσης και ταυτότητας, νέες δομές και ιεραρχίες, και κοινότητες οπαδών και συναγωνιζόμενων τόσο πραγματικές και αληθινές όσο και οι φυλές και σχέσεις που χρόνια μελετούν οι ανθρωπολόγοι.
[1] Barnum, P(hineas) T(aylor) (1810-1891): Αμερικανός επαγγελματίας του θεάματος, που εισήγαγε μορφές θεάματος για το κοινό, όπως τα λαϊκά μουσεία, τα μουσικά κονσέρτα, και το τσίρκο με τους τρεις δακτυλίους (Encyclopaedia Britannica, CD-ROM, 2001).
[2] Αποδίδουμε την αγγλική λέξη «pageant», την οποία εφεξής θα αποδίδουμε ως διαγωνισμό ή παρέλαση (ομορφιάς, εν προκειμένω).
[3] Ισπανιστί CRIOLLO, Γαλλιστί CRÉOLE, αρχικά, κατά τους 16ο έως 18ο αι., οιοδήποτε λευκό άτομο από την Ισπανόφωνη Αμερική από Ισπανούς γονείς. Έκτοτε, ο όρος χρησιμοποιήθηκε με διάφορες έννοιες, συχνά συγκρουόμενες ή ποικίλλουσες από περιοχή σε περιοχή (Encyclopaedia Britannica, CD-ROM, 2001). Κατά άλλη ερμηνεία (Μείζον Ελληνικό Λεξικό, CD-ROM, 1997), άτομο που γεννήθηκε στις παλιές αποικίες (Αμερικής και Πολυνησίας) από Ευρωπαίους γονείς ή άτομο από ένα γονέα ιθαγενή και ένα μιγάδα.
Η πολυσημία του όρου είναι προφανής.
[4] Πρβλ. τις επινοήσεις των Ελλήνων μεταναστών – εστιατόρων στη Γερμανία και άλλες χώρες, που σερβίρουν την καθόλου Ελληνική μπριζόλα με πατάτες, και τα ανάλογά τους, υπό ευφάνταστα ονόματα, όπως «πιάτο του Απόλλωνα», «πιάτο του Σωκράτη», κτλ.
[5] Πρβλ. αυτό που παλαιότερα αντιστοίχως στην Ελλάδα, κουτσαβάκια, μαχαλόμαγκες και καπανταήδες έλεγαν, «έχω και μια μούρη [πρόσωπο] στην κοινωνία» (βλ. σχετ. Η. Πετρόπουλου, «μαχαιροβγάλτες και καπανταήδες», εκδόσεις Νεφέλη, 2001).
[6] Κοινώς: Λος Άντζελες˙ όμως η χρήση του αρκτικόλεξου «LA» στο κείμενο σηματοδοτεί και την πλήρη διείσδυση της Αμερικανικής κουλτούρας σε αυτή του Μπ.
[7] Αμερικανικό δορυφορικό κανάλι που μεταδίδει κάθε είδους επίσημο ή ανεπίσημο άθλημα (από ποδόσφαιρο μέχρι διαγωνισμό εκτόξευσης φλέματος, όπως άλλωστε το ίδιο διατείνεται σε διαφημιστικά του μηνύματα).
[8] Αντιθέτως με αυτά που ισχύουν αλλού· στη σημειολογία του downtown έχει αναφερθεί εκτεταμένα ο Ουμπέρτο Έκο.
[9] Η περίφημη «Πορεία στην Ουάσιγκτον» γίνεται το 1963. Ο Μάλκολμ Χ δολοφονείται το 1966 και ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ το 1968, στο Μέμφις του Τενεσί. Το Κόμμα των Μαύρων Πανθήρων ιδρύεται το 1966. Το «Έθνος του Ισλάμ» (θρησκευτικοπολιτικό κίνημα των Αφροαμερικανών) γνωρίζει εκείνη την περίοδο τη μεγάλη του δύναμη.
[10] Απόγονοι των Ινδών και Αφρικανών της Καραϊβικής, εξορισμένων από τις Μικρές Αντίλες, από τους Βρετανούς το 18ο αι.
[11] Αποδίδουμε, κάπως ελεύθερα, και πάντως στο πνεύμα, πιστεύουμε, του κειμένου, τη λέξη «Settlement».
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
